Yetişkinlerde Sonradan Konuşma Bozukluğu Neden Olur?
Konuşmak, insanın kendini dünyaya ifade etme şeklidir. Bazen kelimeler, bazen susmalarla anlatmak istediğimizi anlatmaya çalışırız. İzmir’de, 25 yaşımda, arkadaş ortamında sürekli espri yapan ama içten içe her şeyi fazla düşünen biri olarak, dilimin çarpıldığını hissediyorum bazen. Yani, durup dururken ağzımdan çıkan cümleler bir anda yanlış anlaşılabiliyor, dilim düğümleniyor ya da hatta tek bir kelimeyi doğru söylemekte zorlanıyorum. Yetişkinlerde sonradan konuşma bozukluğu neden olur? sorusu, tam da bu noktada aklıma geliyor.
Konuşma Bozuklukları: “Bir Süreliğine Değil, Tamamen Kapat!”
Her şeyin bir sebebi vardır, değil mi? Hayatla ilgili herhangi bir meseleye bakarken önce “ne oldu, ne bitti” diye sorgularız. Hangi noktada dilimiz kayboldu da konuşmayı unutmuşuz? İşte bu, bir yetişkin için oldukça kafa karıştırıcı bir soru. Yetişkinlerde sonradan konuşma bozukluğu genellikle bir travma, stres, felç, hastalık veya başka bir tıbbi durumdan kaynaklanıyor. Yani bir nevi “dilin çalışmayı bırakması” durumu. Hadi biraz açalım.
1. Beyindeki Travmalar: “Zihnimdeki Dans Partisi”
Beyinde bir yara açıldığında, o bölgenin düzgün çalışmaması, konuşmayı etkileyebilir. Aslında, beyin çok karmaşık bir yapıdır ve “şuradaki bölgeyi kesip, şurada bir yol açalım” gibi bir şey yapmak neredeyse imkansız. Aniden beyinde oluşan bir hasar, dilin üretimiyle ilgili bölgeyi etkileyebilir. Ne demek istiyorum? Örneğin, bir kazada kafayı sallamışsınızdır, bir felç geçirmişsinizdir ve bir anda kendinizi “kelimeyi bulamama” sorunuyla karşı karşıya bulursunuz. Hani, “neydi o ya? Hatırlamıyorum” dediğiniz anlar vardır ya… İşte orada bir bağlantı kopmuş olabilir.
Bir arkadaşım var, sürekli beyninde dönen bir “zihinsel dans” ile hatırlama sorunları yaşıyor. “O neydi, şunu da al…” deyip bir cümleyi bitiremiyor. Beynin bir kısmı, dilin hatırlama işlevine odaklanamadığından, cümleyi tamamlamak neredeyse imkansız hâle geliyor. Kendisi de bu durumu komik bir şekilde anlatıyor: “Yani, bazen beyin dans ederken kelimeler kayboluyor, ben de onlara yetişmeye çalışıyorum!”
2. Anksiyete ve Stres: “Kelimenin Boğazımda Takılıp Kalması”
Gelin biraz da stresli halimize bakalım. İzmir’in sıcak sokaklarında, kalabalıklar içinde, üzerimizde “iş, özel hayat, bir de genel stres” yükü varken konuşmak kolay mı? Hadi gelin, burada işin komik kısmına bakalım: Sadece stres değil, anksiyete bile bazen dilimizi tutan bir engel olabilir.
“Konuşmak zor değil” diyenlere ise şunu sorarım: Sık sık başınızın önüne eğilip “şu kelimeyi unutmadım, değil mi?” diye kontrol ederken yakaladınız mı kendinizi? İşte bu, genellikle bir kaygı bozukluğunun belirtisi olabilir. “Ah, bir kelimeyi unutmayayım” diye endişelenirken, bir bakmışsınız ki karşınızdaki kişiye doğru düzgün cümle bile kuramıyorsunuz.
Yetişkinlerde sonradan konuşma bozukluğu bazen işte bu tür durumlarda da ortaya çıkar. Anksiyete, dilin doğru çalışmasını engelleyebilir. Stresli olduğunuzda, zihniniz o kadar çok şeyle meşgul olur ki, kelimeler bir anda uçup gider. Bu durumda beynimizde “kelime üretme” işlemi, resmen bir düğme gibi kapanabilir.
3. Felçler ve Beyin Hasarları: “Beynin Yazılımı Çalışmayı Bırakabilir”
Şimdi işler biraz daha ciddi. Yetişkinlerde konuşma bozukluğu genellikle beyinle ilgili bir sorun sonucu gelişir. Felç, inme veya başka bir nörolojik hastalık, konuşma yeteneğini etkileyebilir. Beynin sağ ve sol yarımküreleri, bir şekilde dil üretimi için birbirleriyle iletişim kurar. Ancak bir yarımküre hasar gördüğünde, bu iletişim kesilebilir. Sonuç? Kelimeler yerine yalnızca karışık sesler duyabilirsiniz.
Bu durumun en karmaşık kısmı, insanların normalde ne söylediğini duyarken, kendilerinin aynı kelimeleri veya sesleri doğru şekilde tekrarlayamamalarıdır. Bir kelimeyi ya hiç telaffuz edemezsiniz ya da yanlış bir şekilde telaffuz edersiniz. Bu tür durumu yaşayan insanlar, günlük yaşamda zorluklar çekebilirler.
Bir arkadaşımın annesi felç geçirmişti ve onu hastaneye ziyarete gittiğimizde, annesi neredeyse hiç konuşamıyordu. Fakat gözleri, beden dili ve gülümsemesiyle yine de birçok şey anlatabiliyordu. Bu da demek oluyor ki, bazen dilin kaybolması, başka yollarla iletişim kurmanın önünü açabiliyor. Bir bakıma, “dilin kaybolması” dediğimizde, bazen başka bir anlatım biçimi devreye giriyor.
Yetişkinlerde Sonradan Konuşma Bozukluğuna Karşı Alınabilecek Önlemler
Şimdi, bu konuşma bozuklukları gerçekten korkutucu bir durum olabilir. Ama, tabii ki tedavi edilebilirler! Özellikle, beynin iletişim alanlarıyla ilgili bir sorun varsa, konuşma terapisi gibi yöntemlerle bu bozukluklar tedavi edilebilir. Biraz sabır ve çaba gerektirir.
1. Konuşma Terapisi: “Beynin Sporu”
Konuşma terapisi, sonradan konuşma bozukluğu yaşayan yetişkinler için oldukça faydalıdır. Bir dil terapistiyle çalışmak, dilinizi tekrar “spor salonuna götürmek” gibi bir şeydir. Tıpkı vücut gibi, beynin de çalışmaya ihtiyacı vardır. Bazen “Aaaaaa” diye ses çıkarıp, “Bu sesin doğru yerde olup olmadığını kontrol et” gibi basit egzersizlerle başlayabilirsiniz.
2. Zihinsel Dinlenme: “Hızla Düşünme, Biraz Dur!”
Anksiyeteden kaynaklanan konuşma bozuklukları için, zihinsel dinlenme çok önemlidir. Yani, stresli bir yaşam tarzını bir süreliğine kenara bırakıp, sakinleşmeye çalışmak gerçekten faydalı olabilir. Zihninizi boşaltın, derin nefes alın ve önce kendinizle barışın. Geriye kalan kelimeler, tıpkı kaybolan eşyalara benzer; ne zaman sakinleşseniz, kelimeler yerine gelir.
3. Nörolojik Tedavi: “Beynin Yeni Yazılımı”
Beyinle ilgili ciddi bir hasar varsa, nörologların önerileri doğrultusunda tedavi olmak gereklidir. Beynin yeni bir yazılım yüklemesi gerekebilir. Kısacası, bir şekilde, bir yerden başlamak ve küçük adımlar atmak gerekir.
—
Sonuç olarak, dilin kaybolduğu anlar, bazen bir travma, bazen anksiyete, bazen de felç gibi büyük bir sağlık sorunu nedeniyle ortaya çıkabiliyor. Fakat her durumda, tedavi ve doğru yaklaşımlarla bu sorunun üstesinden gelinebilir. Konuşma, insanın dünyaya sesini duyurmasıdır ve bazen o sesi kaybetmek, bir başkasının da dikkatini çekmesini sağlayabilir. O yüzden, dil kaybolsa da, insan kaybolmaz!